Exit mediation bij ziekte

Wat is exit mediation?

Een exit mediation is een arbeidsmediation die eindigt met een vaststellingsovereenkomst (VSO), waarmee het dienstverband met wederzijds goedvinden stopt. Dit gebeurt in ongeveer de helft van alle arbeidsmediations. Landelijk is het beeld vergelijkbaar, blijkt uit cijfers van de Mediatorsfederatie Nederland [8].

Vooraf staat dit nooit vast. Elke arbeidsmediation begint neutraal en alles is mogelijk. Pas als beide partijen samen kiezen voor beëindiging, kun je achteraf spreken van een exit mediation. Het is dus ook niet iets wat één partij vooraf kan vaststellen. 

Waarom je een exit mediation niet simpelweg kunt inkopen

Bij een mediation zitten partijen vast. De één wil A, de ander wil B. De mediator maakt ruimte om ieders belangen te verkennen, zodat een gezamenlijke uitkomst mogelijk wordt, of dat nu A, B of iets heel anders is.

Als vooraf al zou vastliggen dat de uitkomst sowieso beëindiging is, dan heeft de partij die eigenlijk wilt herstellen, geen echte stem meer. De mediation mislukt dan al voordat het begint. Daarom start elke mediation in principe neutraal.

Wanneer wordt ervoor gekozen?

Exit mediation komt in beeld als terugkeer voor beide kanten geen reëel scenario meer is en er geen passend intern alternatief blijkt. Vaak speelt dat bij langdurige ziekte of een burn-out die samenhangt met een conflict.

Dat verband is goed onderzocht. Een aanzienlijk deel van het verzuim door psychische klachten hangt samen met spanningen in arbeidsrelaties, en juist die verzuimgevallen duren langer dan gemiddeld [1][2]. Onderzoek naar conflicten met leidinggevenden laat zien dat ze samenhangen met meer ziekteverzuim en meer vrijwillig vertrek [3]. Zolang het conflict boven de markt blijft hangen, komt herstel moeilijk op gang.

Begeleiding helpt daarbij. Een overzicht van onderzoek naar de rol van mediation bij conflicten in arbeidsrelaties wijst erop dat gesprekken onder leiding van een mediator, mensen eerder uit een ziekteperiode halen dan alleen counseling [1]. Soms leidt dat naar herstel van de relatie. Soms naar een nette beëindiging.

Hoe loopt het?

Een exit mediation begint zoals elke mediation, met een intake en voorgesprekken. De mediator spreekt beide partijen, brengt in kaart wat er speelt en wat ieder nodig heeft.

Onze mediations zijn toekomstgericht. Het gesprek richt zich op wat er nodig is om verder te kunnen, samen of apart. Erkenning van wat er speelde kan de lucht klaren, maar de aandacht ligt op de stap vooruit. Blijkt dat geen van beiden nog een werkbare voortzetting ziet, en is er geen passende interne plek, dan gaat het over de beëindiging.

De exit-onderhandeling draait meestal om vier punten:

• de herstelperiode: hoelang blijft de werknemer nog in dienst

• de opzegtermijn

• de beëindigingsvergoeding (wettelijke transitievergoeding is alleen aan de orde in geval ontslag)

• een positieve referentie

Over de hoogte van de vergoeding en de referentie worden partijen vaak snel het eens. Het lastigste punt is doorgaans de herstelperiode: wanneer kan de opzegtermijn gaan lopen terwijl de werknemer nog ziek is.

Let op de risico's bij ziekte

Werkgever en werknemer mogen in principe zelf afspreken wanneer de opzegtermijn ingaat. Denkt de werknemer over twee maanden hersteld te zijn, dan kunnen partijen afspreken dat de termijn dan start. Daar zit wel een risico aan. Blijft de werknemer langer ziek en kan hij niet solliciteren, dan kan zijn WW-recht worden opgeschort. Recht op een WIA-uitkering is er evenmin, want daarvoor had hij in dienst moeten blijven. 

Toch is dit in veel gevallen de beste keuze voor beide kanten. Het maakt een einde aan onzekerheid en aan een ongezonde relatie, en dat bevordert juist het herstel.

Eén misverstand komt vaak terug: het opzegverbod tijdens ziekte geldt voor de werkgever, niet voor de werknemer. Als werknemer kun je dus zelf altijd instemmen met beëindiging. Laat je daarbij goed informeren. De bedrijfsarts kan inschatten hoelang het herstel nog duurt, zeker nu het conflict is opgelost. De mediator legt de regels uit, maar geeft geen persoonlijk advies. Het is daarom verstandig om je te laten bijstaan door een advocaat of jurist, die de mediator waar nodig bij het gesprek betrekt.

Een voorbeeld uit de praktijk

Onlangs rondden we een mediation af waarin dit speelde. De werknemer was manager bij een groot bedrijf, al zestien jaar in dienst. De afgelopen twee jaar was er veel misgegaan: te veel op zijn bord, een botsing met de directie over de koers, en uiteindelijk een burn-out. Na vier maanden herstel adviseerde de bedrijfsarts mediation.

In de voorgesprekken bleek dat beiden grote twijfels hadden over een succesvolle terugkeer. Er was veel boosheid, vooral bij de werknemer. Hij was nog niet belastbaar voor werk. In het eerste gesprek kreeg ieder de ruimte om uit te spreken wat er nodig was om verder te kunnen. De werkgever erkende zijn aandeel. Er ontstond genoeg begrip om vooruit te kijken, te weinig om de samenwerking voort te zetten.

In het vervolggesprek werd duidelijk dat terugkeer voor geen van beiden haalbaar was. Passende interne alternatieven waren er niet. Dus volgde de exit-onderhandeling. Over de opzegtermijn van vier maanden, de beëindigingsvergoeding en een positieve referentie waren ze het snel eens. Het openstaande punt was de herstelperiode.

De bedrijfsarts schatte dat herstel nog drie tot zes maanden zou duren. Partijen kwamen uit op vijf maanden, plus vier maanden opzegtermijn, samen negen maanden. De werknemer nam bewust een risico, maar had zich goed laten informeren. Voor hem wogen de rust en de duidelijkheid ruim op tegen het alternatief. Voor de werkgever betekende het een nette afsluiting en de ruimte om een opvolger aan te nemen. Een geslaagde exit mediation.

Dit voorbeeld is geanonimiseerd en samengesteld uit veelvoorkomende situaties. Vertrouwelijkheid is bij mediation een harde grens, ook hier.

Waarom dit beter werkt dan onderhandelen op afstand

Bij een vaststellingsovereenkomst via advocaten onderhandelen de vertegenwoordigers namens de partijen, vaak schriftelijk en op afstand. Bij exit mediation zitten partijen zelf aan tafel, begeleid door de mediator, en bepalen ze de uitkomst zelf.

Dat verschil telt. Internationaal onderzoek laat zien dat mensen afspraken die ze zelf hebben gemaakt beter nakomen, omdat ze het proces als eerlijk ervaren en zich erin herkennen [4][5][6]. Mediation is bovendien doorgaans sneller en goedkoper dan een gang naar de rechter, en leidt tot minder escalatie [7]. Voor een werknemer die toch al kwetsbaar is en een werkgever die door wil, weegt dat zwaar.

Exit mediation bij Result ADR

De helft van onze mediations eindigt in een exit. Veertig procent leidt tot re-integratie, tien procent slaagt niet. Al onze mediators hebben daardoor ruime ervaring met exit mediations, ook in complexe situaties met ziekte, burn-out of een langslepend conflict.

In de ziekteperiode is er vaak weinig contact en daardoor weinig vertrouwen. Werknemers zijn niet op hun best, werkgevers moeten veel opvangen, en de exit-beslissing brengt verlies van geld of zekerheid mee. Onze mediators brengen rust en overzicht, zodat iedereen de ruimte heeft om de juiste keuzes te maken. Ruim 90% van onze zaken slaagt, de meeste exit mediations zijn binnen vier tot zes weken rond, en partijen waarderen het traject gemiddeld met een 9.

Veelgestelde vragen